PsychoteRAPia - Rap i jego rola w Światowym Dniu Psychoterapii

Dziś obchodzimy Światowy Dzień Psychoterapii. Przyglądamy się przy tej okazji tematowi terapii w PL rapie nieco bliżej.

Od znacznego już czasu można zaobserwować w twórczości raperów/-ek otwartość w mówieniu o problemach psychicznych, a przede wszystkim o roli terapii w wychodzeniu z nich. Czasem zdaje się, że pojawiające się w rodzimych tekstach terminy psychologiczne są traktowane jedynie naskórkowo, a niekiedy nawet mogą wprowadzać w błąd. Niemniej jednak przełamywanie tabu w mówieniu o problemach psychicznych jest w tym przypadku nie do przecenienia.

Ciężko pokazać wiekszą skalę pozytywnego wpływu na młodych ludzi nad ten, jaki przyniosły numery współczesnych idoli pokroju Szpaka, Solara czy Bedoesa. Ten ostatni poza tym, w 2023 roku zaangażował się w kampanię „Młode Głowy”, za którą stoi Fundacja „Unaweza”, której celem była poprawa zdrowia psychicznego młodzieży. Raper wystąpił w krótkim, ale mocnym wideo „Powiedz to na głos”. Innym przykładem społecznej kampanii o zdrowiu psychicznym jest ta z 2022, zorganizowana przez fundację Można Zwariować - w ramach której obok Izy Kuny czy braci Kacperczyk wystąpił Wojtek Sokół. By posłużyć się kilkoma przykładami z samej twórczości wyżej wymienionych, tutaj fragment utworu "Plaster" Szpaka:

Właśnie pykła szósta płyta, a po pierwszej miałem znikać,
A po pierwsze to nie pyta się, czy ktoś miał dosyć życia,
Więc nie pytaj go, czy cierpi, tylko mocno przytul,
A jak śmiejesz się z depresji, to wiem — nie wiesz nic o życiu,

oraz wersy Bedoesa w "Na Osiedlu", czyli na gościnnym występie u Szpaka i Kubiego Producenta:

Tylko przez muzykę dziś nie jestem poszukiwany,
Nie pytaj czy jestem normalny, (...)
Paranoje, fobie, depresja i nie wiem jak mam ci powiedzieć, że wcale nie jestem zły,
Mam dobre serce i staram się być dobrym człowiekiem.

A tutaj jeszcze szczerze nawijający Solar w "nigdy więcej 2022":

Dzięki za rolę lidera, niech już inni wezmą,
Ja skończyłem rok z nerwicą i depresją.

Normalizowanie tematyki dotyczącej przede wszystkim depresji, ale też problemu uzależnień poprzez utwory z milionowymi wyświetleniami / odtworzeniami z pewnością przyczynia się do wsparcia decyzji chorego słuchacza o sięgnięciu po pomoc, a już na pewno jest materiałem motywującym do zmiany lub po prostu wspierającym w ciężkich chwilach. Najważniejszym jednak jawi się, że raperzy poza dzieleniem się intymnymi problemami, coraz częściej wskazują na psychoterapię jako najlepsze rozwiązanie w mierzeniu się z zaburzeniami psychologicznymi. W wywiadach otwarcie mówili o tym m.in. Paluch, Dziarma, Young Leosia czy Smolasty. W niedawnej rozmowie w jednym z popularnych podcastów Słoń zapelował do innych raperów, żeby "raczej wypie*dalali na terapię, niż nawijali o smutku".

Powołując się na dane zebrane z różnych źródeł przez Centrum Psychoterapii Pokonaj Lęk (https://pokonajlek.pl/) warto przypomnieć, że na depresje choruje ok. 5% Polaków (ok.1,8 mln), w ostatnich sześciu latach liczba prób samobójczych wzrosła o ok. 30%. Fundacja Unaweza opublikowała w kwietniu 2023 r. raport z którego wynika, że, co trzeci badany młody człowiek ma podejrzenie depresji. Co dziesiąty próbował odebrać sobie życie, a czterech na dziesięciu miało myśli samobójcze. W Polsce działa jedynie ok. 14 tys. psychoterapeutów i ok. 4500 psychiatrów, z których tylko 530 specjalizuje się w leczeniu dzieci i młodzieży. Mimo tak małej liczby specjalistów, a może też właśnie dlatego jedynie 16% Polaków i Polek korzysta z fachowej pomocy. Przez lata dodatkowym problemem był brak ustawy o zawodzie psychoterapeuty, co pozwalało rzeszy niekompetentnych osób zajmować się psychiką pacjentów pod tym szyldem. Tutaj z odpowiednim przykładem przychodzi Young Igi, który w numerze "Raj" Czarnego HiFi prezentuje taką scenkę:

Pani na terapii neguje, że tatuuje się, 
A sama napompowana botoksem - mówię "kurwa ,nie",
Nie wierzę w to, co dzieje się w tym momencie
Przed gabinetem napisałem: "wyjdź, zanim wejdziesz",
Chcą mi zapisać lek na moje tendencje,
Z portfela zabrać przy okazji dwie grube pensje,
I tak mam do nich pretensje.

Ten problem ma załatwić nowelizacja ustawy o ochronie zdrowia psychicznego, która od lata grzęźnie w sejmowej biurokracji. Na dziś projekt ma po akceptacji Rady Ministrów zostać przesłany do Sejmu, gdzie trafi m.in. do Sejmowej Komisji Zdrowia. Ustawa ma wprowadzić do polskiego prawa po raz pierwszy definicję psychoterapii oraz warunki brzegowe jakie psychoterapeuta musi spełnić by się nim mianować. Nie brakuje na szczęście przykładów podkreślających zbawienna wręcz rolę psychoterapii. Dostępność psychoterapii to jeden problem, jej niewspółmiernie wysoki do przeciętnych zarobków koszt to często o wiele trudniejsza bariera. Tu znów wraca z przykładem Young Igi:

Chcą mi zapisać lek na moje tendencje,
portfela zabrać przy okazji dwie grube pensje,
I tak mam do nich pretensje.

ale też Vito Bambino, w numerze "Baba"

Lubił popić, dużo kopcił, duże kwoty na to poszły, 
Terapia to majątek,
A ja dopiero zacząłem robić jakąkolwiek flotę.

Poniżej ponad dwadzieścia przykładów wersów, wspominających terapię, tym samym pokazujących skalę normalizacji zajawiska sięgania po fachową pomoc:

Bedoes - "Intro (Rewolucja Romantyczna)"

Ona mówi żebyś coś pomyślał nad terapią,
Bo męczą ją twoje fobie, twoje trzy osobowości.

Ten Typ Mes - "Mój Terapeuta"

Skurwiel w oczach ma wiertła,
Świdruje, by bariera pękła,
Dlatego wolę iść do typa, się opamiętać.

Pezet feat. Ten Typ Mes - "Gorzka Woda" remix

Mam pogląd, rodzinę, terapię jutro,
O losie faktycznie na kacu trudno.

Kękę - "Nadal Jestem tu"

Na terapii opowiadam, piszę, tak przeżywam,
Daję radę, idę dalej, ich obecność trzyma.

Kękę - "1000 kcal"

Jak piszą dzieciaki, że życie jest trudne, bo "Smutek" ich numer,
Jak ktoś na terapii, że daje mu siły to, źle go rozumie.

Kękę - "Start"

Wypluwam tak emocje, potem chowam się na nowo,
Dekada na terapii, dalej czuje się sierotą.

Kękę - "Smutek"

Tato, nie czuję już żalu, jak cię zraniłem - przepraszam,
Jeżeli kiedyś usłyszysz, proszę, się też nie obrażaj,
Szkoda, że nie chcesz się leczyć, wiesz,
Mi to naprawdę pomaga, hej.

Vixen - "Psychoterapia"

Psychoterapia, to moja psychoterapia,
Życie to nie zabawa, a moje nastroje to ciągła huśtawka.

PlanBe feat Quebonafide - "Moda"

Jestem świeżo po terapii, w głowie mam inne tematy,
Niż gadka o ciuchach, gadka o dupach, a jak to teraz brzmi.

Gedz - "Panamera"

Na koncie trochę hajsu, teraz kafle liczę w setkach,
Dzwoni terapeuta, forma psychy w końcu lepsza.

Mata - "MC"

Wiesz kiedy zrozumiałem to, że ludzie to zwierzęta?
Kiedy zwyzywał w sieci mnie mój były terapeuta,
Nie bójcie się leczyć, bo nie każdy z nich to menda, ale jebać.

TACONAFIDE - "Moje demony uciekły na urlop"

Jak lałem wódę pomijałem sok,
Bo wtedy czułem, że to życie sens ma,
I nie spodziewałem się, że za rok,
Będzie już potrzebny mi terapeuta.

Dwa Sławy - "Wstępnie nie"

Jak mam się zmienić, stary, i co to znaczy "się ustatkować"
Kiedy siedzę na terapii, a z piętra wyżej "Grill u Gawrona"?

Taco Hemingway - "Żywot"

Po terapii chcę do przodu, a nie tyłem iść,
Zero narzekania choćbyś kijem bił,
Tęsknisz za przeszłością, bo ci coraz szybciej płyną dni?

Bonson - Hot16Chellange

Nie rymuje mi się nic już sensownego, co mnie martwi,
No bez takich, gorsze czasy, może lepszy wrócę po terapii.

EMAS - "Mainstream"

Jadę na terapię, nie wszystko załatwi papier,
I nie czuję nic jak mówią - "Zajebisty raper".

Almost Famous (Laikike1) - "AF9"

I tu tak samo mówił Sokół jak się już uniezależnił,
Pierwszym krokiem w terapii jest być blisko ławek,
I jebać to co piją tylko rozmawiać o sprawie,

Pezet feat. AVI - "Business Class"

Dopiero byłem na terapii, stać mnie na wiele więcej niż jebane Maserati,
Gdybym nie miał farta, no i dalej stał na winklu.

AVI - "Apollo"

Schować dumę i zaznaczyć na mapie,
Wymazać twój numer i iść na terapię.

Sarius - "Japy"

Metaliczne myśli mam, St. Anger,
Więc tak jak Metallica na terapie biegnę.

Gibbs - "Safe"

Wyciągam powoli głęboko zatopiony nóż,
Myślałem kiedyś, że może mnie zabić, terapia pomaga wychodzić na plus. 

Otsochodzi - "Giń za mnie"

Terapeuta ma plan na mnie, przeszłość — niefajnie
Pracujesz nad tym czy odpuszczasz, synu?

Gdzie szukać pomocy?

Jeśli dzieje się coś złego i wiesz, że życie i zdrowie tej osoby jest zagrożone, zadzwoń pod numer alarmowy 112 i postaraj się przekazać służbom lokalizację miejsca, w którym znajduje się ktoś potrzebujący pomocy. Pamiętaj, w takich sytuacjach ogromne znaczenie ma czas.

Korzystaj z bezpłatnych telefonów pomocowych, takich jak m.in.:
116 123 - bezpłatny kryzysowy telefon zaufania dla dorosłych, czynny 7 dni w tygodniu od 14:00 do 22:00,
800 70 2222: całodobowe centrum wsparcia dla osób dorosłych w kryzysie psychicznym,
116 111 - bezpłatny kryzysowy telefon zaufania dla dzieci i młodzieży, czynny 7 dni w tygodniu, 24 godziny na dobę,
800 12 12 12 - Dziecięcy Telefon Zaufania Rzecznika Praw Dziecka, czynny 7 dni w tygodniu 24 godziny na dobę.